കാന്‍സര്‍ നായ്ക്കള്‍ മണത്തറിയും, സഹായിക്കാന്‍ എ.ഐ! ബംഗളൂരു സ്റ്റാര്‍ട്ടപിന്റെ 'ബ്രത്ത് ഈസി' പരീക്ഷണം നിര്‍ണായക ഘട്ടത്തില്‍

ഒരാള്‍ പത്ത് മിനിറ്റ് ധരിച്ച മാസ്‌ക് ലാബിലെത്തിക്കും. പരിശീലനം ലഭിച്ച നായകള്‍ അതിലെ ഗന്ധസൂചനകള്‍ പരിശോധിക്കും. നായയുടെ ശ്വാസം, ചലനം, മസ്തിഷ്‌കപ്രവര്‍ത്തനം, ശരീരഭാഷ എന്നിവ സെന്‍സറുകളും നിര്‍മിതബുദ്ധിയും വിശകലനം ചെയ്ത് കാന്‍സര്‍ സാധ്യത കണക്കാക്കും...
കാന്‍സര്‍ നായ്ക്കള്‍ മണത്തറിയും, സഹായിക്കാന്‍ എ.ഐ! ബംഗളൂരു സ്റ്റാര്‍ട്ടപിന്റെ 'ബ്രത്ത് ഈസി' പരീക്ഷണം നിര്‍ണായക ഘട്ടത്തില്‍
ChatGPT
Published on: 

മയക്കുമരുന്നും സ്‌ഫോടകവസ്തുക്കളും കോവിഡ് ബാധയും വരെ ഗന്ധത്തിലൂടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ നായകളുടെ അസാധാരണമായ ഘ്രാണശേഷി ഇനി കാന്‍സറിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിലും നിര്‍ണായകമാകുമോ? ബംഗളൂരു ആസ്ഥാനമായ ഡീപ്ടെക് സ്റ്റാര്‍ട്ടപ്പ് ഡോഗ്നോസിസ് (Dognosis) അതിനുള്ള ഉത്തരം തേടുകയാണ്. പരിശീലനം ലഭിച്ച നായകളുടെ മൂക്കും സെന്‍സറുകളും നിര്‍മിതബുദ്ധിയും ബേയ്‌സിയന്‍ സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കല്‍ മോഡലിങ്ങും സംയോജിപ്പിച്ചാണ് കമ്പനി ചെലവുകുറഞ്ഞ മള്‍ട്ടി-കാന്‍സര്‍ പരിശോധന വികസിപ്പിക്കുന്നത്.

കമ്പനിയുടെ 'ബ്രത്ത് ഈസി' (BreathEasy) സംവിധാനം രോഗിയുടെ ശ്വാസത്തില്‍ അടങ്ങിയിരിക്കുന്ന അസ്ഥിര ജൈവസംയുക്തങ്ങളുടെ-വോളറ്റൈല്‍ ഓര്‍ഗാനിക് കംപൗണ്ടുകളുടെ (VOC)-സവിശേഷ ഘടന പരിശോധിച്ചാണ് കാന്‍സര്‍സാധ്യത സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

ലാബിലെ 'ഡിറ്റക്ടീവുകള്‍' ബില്ലിയും ബാനുവും

ബംഗളൂരുവിനു പുറത്തുള്ള രണ്ടേക്കര്‍ ഫാമും ലബോറട്ടറിയുമാണ് ഡോഗ്നോസിസിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനകേന്ദ്രം. ബില്ലി, ജെസ്സി, ബാനു, വിസ്‌കി തുടങ്ങിയ നായകളാണ് ഇവിടെ ശ്വാസസാമ്പിളുകള്‍ പരിശോധിക്കുന്നത്. ബീഗിള്‍, ലാബ്രഡോര്‍, ഡച്ച് ഷെപ്പേര്‍ഡ് തുടങ്ങി വിവിധ ഇനങ്ങളില്‍പ്പെട്ട ഏഴ് നായകളാണ് ഗവേഷണസംഘത്തില്‍.

നായകളെ രോഗികളുടെ അടുത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നില്ല. പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയനാകുന്നയാള്‍ പ്രത്യേകം നല്‍കിയ മാസ്‌ക് പത്ത് മിനിറ്റോളം ധരിക്കണം. ശ്വാസത്തിലെ രാസഘടകങ്ങള്‍ അടങ്ങിയ മാസ്‌ക് സീല്‍ ചെയ്ത് ലാബിലേക്ക് അയയ്ക്കും. ശരിയായി പാക്ക് ചെയ്ത മാസ്‌കില്‍ ഗന്ധസൂചനകള്‍ മൂന്നുമാസംവരെ നിലനില്‍ക്കുമെന്നാണ് കമ്പനിയുടെ അവകാശവാദം. ഇതുവഴി നൂറുകണക്കിന് കിലോമീറ്റര്‍ അകലെയുള്ള സ്ഥലങ്ങളില്‍നിന്നുപോലും സാമ്പിളുകള്‍ പരിശോധനയ്ക്ക് എത്തിക്കാം.

ലാബിലെ പ്രത്യേക പ്ലാറ്റ്ഫോമില്‍ ഒരേസമയം വിവിധ സാമ്പിളുകള്‍ നായകള്‍ക്ക് മുന്നില്‍ അവതരിപ്പിക്കും. കാന്‍സറുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഗന്ധം തിരിച്ചറിയുമ്പോള്‍ പരിശീലനത്തിനനുസരിച്ച് നായ നില്‍ക്കുകയോ സാമ്പിളിലേക്ക് മടങ്ങിവരുകയോ അതിനു ചുറ്റും വട്ടമിടുകയോ ചെയ്യും.

രണ്ടു വയസ്സുള്ള ബീഗിള്‍ ഇനത്തില്‍പ്പെട്ട വിസ്‌കി നടത്തിയ ഒരു പരീക്ഷണത്തില്‍ ആദ്യത്തെ അഞ്ചു സാമ്പിളുകളും വേഗത്തില്‍ മറികടന്നെങ്കിലും ആറാമത്തേതിനു സമീപം നില്‍ക്കുകയും മാറിയശേഷം തിരിച്ചെത്തി ഏതാനും സെക്കന്‍ഡ് വട്ടമിടുകയും ചെയ്തു. സംവിധാനം ആ സാമ്പിളിനെ പോസിറ്റീവായി രേഖപ്പെടുത്തിയതായി റിപ്പോര്‍ട്ട് വിശദീകരിക്കുന്നു.

നായകള്‍ക്ക് പ്രതിദിനം അരമണിക്കൂര്‍മുതല്‍ ഒരുമണിക്കൂര്‍വരെയാണ് പരിശോധനാജോലി. പരിശീലനം ഒരു കളിയുടെ രൂപത്തിലാണ് ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. കൃത്യമായി പ്രതികരിക്കുമ്പോള്‍ ഭക്ഷണമാണ് സമ്മാനം. ശേഷിക്കുന്ന സമയം നടക്കാനും കളിക്കാനും വിശ്രമിക്കാനും അനുവദിക്കുന്നതായി കമ്പനി പറയുന്നു.

നായയുടെ പ്രതികരണം 'ഡാറ്റ'യാക്കുന്നത് എഐ

ഡോഗ്നോസിസിന്റെ സംവിധാനം കേവലം ഒരു പരിശീലകന്റെ നിരീക്ഷണത്തെ ആശ്രയിച്ചല്ല പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത്. സാമ്പിള്‍ പരിശോധിക്കുമ്പോഴുള്ള നായയുടെ

* നടത്തവും മറ്റ് ചലനങ്ങളും

* ശ്വാസോച്ഛ്വാസത്തിലെ മാറ്റങ്ങളും

* മസ്തിഷ്‌കപ്രവര്‍ത്തനവും

* സാമ്പിളിനു സമീപം ചെലവഴിക്കുന്ന സമയവും

* വാല്‍, തല, ശരീരം എന്നിവയുടെ ചലനങ്ങളും

എന്നിവ സെന്‍സറുകള്‍ രേഖപ്പെടുത്തും. മെഷീന്‍ ലേണിങ് സംവിധാനം ഈ വിവരങ്ങളെ നായയുടെ മുന്‍കാല പ്രകടനവും സാമ്പിളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഘടകങ്ങളും ചേര്‍ത്ത് വിലയിരുത്തുന്നു. ഓരോ നായയുടെയും സ്വാഭാവിക വ്യത്യാസങ്ങള്‍ കുറച്ച്, ഫലം ആവര്‍ത്തിക്കാവുന്നതും അളക്കാവുന്നതുമാക്കുകയാണ് എഐയുടെ പ്രധാന ചുമതല.

ഒരേ സാമ്പിളിനെക്കുറിച്ചുള്ള വിവിധ നായകളുടെ പ്രതികരണങ്ങള്‍ ബേയ്‌സിയന്‍ ഫ്യൂഷന്‍ മോഡല്‍ ഉപയോഗിച്ച് സംയോജിപ്പിച്ചാണ് അന്തിമ റിസ്‌ക് സ്‌കോര്‍ തയ്യാറാക്കുന്നത്. പുകവലി, അവസാനമായി ഭക്ഷണം കഴിച്ച സമയം, രാവിലെ അല്ലെങ്കില്‍ ഉച്ചയ്ക്കുശേഷം ശ്വാസസാമ്പിള്‍ ശേഖരിച്ചോ തുടങ്ങിയ വിവരങ്ങളും പഠനത്തില്‍ പരിഗണിച്ചു.

ചുരുക്കത്തില്‍, നായയുടെ മൂക്കിനെ ഒരു ജൈവ സെന്‍സറായും അതിന്റെ പ്രതികരണത്തെ എഐ വായിച്ചെടുക്കുന്ന ഡിജിറ്റല്‍ സിഗ്‌നലായുമാണ് ഡോഗ്നോസിസ് മാറ്റുന്നത്.

3,275 പേര്‍; അന്തിമപരിശോധനയില്‍ 1,502 പേര്‍

2024 മാര്‍ച്ചുമുതല്‍ 2025 ജൂണ്‍വരെ കര്‍ണാടകത്തിലെ ആറു ആശുപത്രികളിലായി നടത്തിയ രണ്ടാംഘട്ട പഠനത്തില്‍ ആകെ 3,275 പേരെയാണ് ഉള്‍പ്പെടുത്തിയത്. ഇതില്‍ 1,773 പേരുടെ സാമ്പിളുകള്‍ പരിശീലനത്തിനും 1,502 പേരുടെ സാമ്പിളുകള്‍ അന്തിമ പരിശോധനയ്ക്കും ഉപയോഗിച്ചു.

അന്തിമ ടെസ്റ്റ് ഗ്രൂപ്പില്‍:

* ചികിത്സ ആരംഭിച്ചിട്ടില്ലാത്ത, ബയോപ്‌സിയിലൂടെ കാന്‍സര്‍ സ്ഥിരീകരിച്ച 283 പേര്‍

* ആരോഗ്യവാന്മാര്‍, കാന്‍സറല്ലാത്ത ദീര്‍ഘകാലരോഗമുള്ളവര്‍, ബയോപ്‌സിയില്‍ കണ്ടെത്തിയ ദോഷരഹിത മുഴകളുള്ളവര്‍ എന്നിവരടങ്ങിയ 1,219 പേരുടെ കണ്‍ട്രോള്‍ ഗ്രൂപ്പ്

എന്നിവരാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. സാമ്പിളുകള്‍ കോട്ടണ്‍ മാസ്‌കുകളിലായിരുന്നു ശേഖരിച്ചത്. പിന്നീട് മൈനസ് 20 ഡിഗ്രി സെല്‍ഷ്യസ് കോള്‍ഡ് ചെയിനില്‍ സൂക്ഷിച്ചാണ് നായകള്‍ക്കു മുന്നിലെത്തിച്ചത്.

Journal of Clinical Oncologyയില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പഠനത്തില്‍ 91.5 ശതമാനം സെന്‍സിറ്റിവിറ്റിയും 90.8 ശതമാനം സ്‌പെസിഫിസിറ്റിയും രേഖപ്പെടുത്തി. പരിശോധനയ്ക്ക് കാന്‍സറുള്ളവരെ കണ്ടെത്താനുള്ള കഴിവാണ് സെന്‍സിറ്റിവിറ്റി; രോഗമില്ലാത്തവരെ ശരിയായി നെഗറ്റീവായി തിരിച്ചറിയുന്നതാണ് സ്‌പെസിഫിസിറ്റി. മോഡലിന്റെ AUC സ്‌കോര്‍ 0.962 ആയിരുന്നു.

ഒന്നും രണ്ടും ഘട്ടങ്ങളിലുള്ള പ്രാരംഭ കാന്‍സറുകളില്‍ 89.6 ശതമാനം സെന്‍സിറ്റിവിറ്റിയാണ് പഠനം റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തത്. ഒന്നാംഘട്ടത്തില്‍ 87.1 ശതമാനം, രണ്ടാംഘട്ടത്തില്‍ 90.8 ശതമാനം, മൂന്നാംഘട്ടത്തില്‍ 93.7 ശതമാനം, നാലാംഘട്ടത്തില്‍ 91.5 ശതമാനം എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു പ്രീപ്രിന്റില്‍ നല്‍കിയ ഘട്ടംതിരിച്ചുള്ള ഫലം.

മൂന്നാംഘട്ടം: 10 ആശുപത്രികള്‍, 10,000 പേര്‍

നിയന്ത്രിത സാഹചര്യങ്ങളിലെ ഫലം സാധാരണ ജനവിഭാഗത്തിലും ആവര്‍ത്തിക്കുമോ എന്നതാണ് ഇനി തെളിയിക്കേണ്ടത്. ഇതിനായി 2026 ഏപ്രിലില്‍ ഡോഗ്നോസിസ് മൂന്നാംഘട്ട പരീക്ഷണം ആരംഭിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ പത്ത് ആശുപത്രികളില്‍നിന്നായി 12 മാസത്തിനിടെ ഏകദേശം 10,000 പേരെ ഉള്‍പ്പെടുത്തുകയാണ് ലക്ഷ്യം.

രോഗലക്ഷണങ്ങളില്ലെങ്കിലും കാന്‍സര്‍ സാധ്യത കൂടുതലുള്ളവരെയും ചികിത്സയ്ക്കുശേഷം രോഗം തിരിച്ചുവരാനുള്ള സാധ്യതയുള്ള കാന്‍സര്‍ അതിജീവിതരെയുമാണ് പരിശോധിക്കുന്നത്. ബ്രത്ത് ഈസി പരിശോധനയില്‍ സാധ്യത കണ്ടെത്തുന്നവര്‍ക്ക് പിന്നീട് ഇമേജിങ്, ബയോപ്‌സി തുടങ്ങിയ അംഗീകൃത പരിശോധനകള്‍ നടത്തും.

ഫലം അനുകൂലമായാല്‍ 2027ല്‍ ബെംഗളൂരുവില്‍ സേവനം ആരംഭിച്ച് ഡയഗ്‌നോസ്റ്റിക് ശൃംഖലകളുമായും ആരോഗ്യസ്ഥാപനങ്ങളുമായും ചേര്‍ന്ന് രാജ്യത്തിന്റെ മറ്റു ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കാനാണ് പദ്ധതി. ഏതാനും ആയിരം രൂപയായിരിക്കും വീട്ടിലിരുന്ന് ഉപയോഗിക്കാവുന്ന പരിശോധനയുടെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന വില.

ഏകദേശം 30 നായകളെ ഉപയോഗിച്ച് പ്രതിവര്‍ഷം പത്തുലക്ഷം പരിശോധനകള്‍ നടത്താനും ഒരാഴ്ചയ്ക്കുള്ളില്‍ ഫലം നല്‍കാനുമാണ് ലക്ഷ്യം. 2027 അവസാനമോ 2028 ആദ്യമോ അമേരിക്കയില്‍ കേന്ദ്രം തുറക്കാനും കമ്പനി ആലോചിക്കുന്നു.

2024ല്‍ സമാഹരിച്ചത് 15 ലക്ഷം ഡോളര്‍

അകാശ് കുല്‍ഗോഡും ഇറ്റമാര്‍ ബിറ്റാനും ചേര്‍ന്നാണ് ഡോഗ്നോസിസ് സ്ഥാപിച്ചത്. ബല്‍ഗാമില്‍ ഡോക്ടര്‍മാരും നായകളുമുള്ള കുടുംബത്തില്‍ വളര്‍ന്ന കുല്‍ഗോഡ്, കാലിഫോര്‍ണിയ സര്‍വകലാശാല ബെര്‍ക്ക്ലിയില്‍ കോഗ്‌നിറ്റീവ് സയന്‍സ് പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബിറ്റാന്‍ ഇസ്രയേലി സ്‌പെഷ്യല്‍ ഓപ്പറേഷന്‍സ് വിഭാഗത്തിലെ മുന്‍ കെ-9 പരിശീലകനാണ്.

2024ലെ പ്രീ-സീഡ് നിക്ഷേപ റൗണ്ടില്‍ കമ്പനി 15 ലക്ഷം ഡോളര്‍ സമാഹരിച്ചു. പിന്നീട് വെളിപ്പെടുത്താത്ത തുകയ്ക്ക് മറ്റൊരു നിക്ഷേപറൗണ്ടും പൂര്‍ത്തിയാക്കി. ആക്‌സല്‍ ഇന്ത്യ, കഫീനേറ്റഡ് ക്യാപിറ്റല്‍, ബൂസ്റ്റ് വിസി, 1517 ഫണ്ട്, എംബിഎക്‌സ് ക്യാപിറ്റല്‍, ഹൗസ് ഫണ്ട് തുടങ്ങിയവരാണ് നിക്ഷേപകരില്‍ ചിലര്‍. നിലവിലെ മൂലധനം പദ്ധതിപ്രകാരമുള്ള വളര്‍ച്ചയ്ക്ക് അടുത്ത രണ്ടുവര്‍ഷത്തേക്ക് മതിയാകുമെന്ന് കുല്‍ഗോഡ് പറയുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ വലിയ സ്‌ക്രീനിങ് വിടവ്

ഇന്റര്‍നാഷണല്‍ ഏജന്‍സി ഫോര്‍ റിസര്‍ച്ച് ഓണ്‍ കാന്‍സറിന്റെ കണക്കുപ്രകാരം 2024ല്‍ ഇന്ത്യയില്‍ ഏകദേശം 15 ലക്ഷം പുതിയ കാന്‍സര്‍ കേസുകളും ഒന്‍പതു ലക്ഷത്തിലധികം മരണങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. പുതിയ കാന്‍സര്‍ കേസുകളുടെ എണ്ണത്തില്‍ ഇന്ത്യ ലോകത്ത് മൂന്നാംസ്ഥാനത്താണ്.

എന്നാല്‍ പതിവ് പരിശോധനകള്‍ക്കെത്തുന്നവരുടെ എണ്ണം വളരെ കുറവാണ്. സ്ത്രീകളില്‍ ഏകദേശം 1.9 ശതമാനം മാത്രമാണ് സര്‍വിക്കല്‍ കാന്‍സര്‍ സ്‌ക്രീനിങ് നടത്തുന്നത്; സ്തനാര്‍ബുദത്തിനും വായിലെ കാന്‍സറിനും പരിശോധന നടത്തുന്നത് ഒരു ശതമാനത്തില്‍ താഴെമാത്രം. ചെലവ്, ആശുപത്രികളിലേക്കുള്ള ദൂരം, പരിശോധനകളോടുള്ള ഭയം, അസ്വസ്ഥത എന്നിവയാണ് പ്രധാന തടസ്സങ്ങള്‍.

രക്തമെടുക്കാതെയും സ്‌കാന്‍ ചെയ്യാതെയും വേദനയില്ലാതെയും വീട്ടില്‍ ശേഖരിക്കാവുന്ന ശ്വാസസാമ്പിളിലൂടെ പ്രാഥമിക റിസ്‌ക് നിര്‍ണയിക്കാന്‍ കഴിയുമെങ്കില്‍ ഗ്രാമീണ-അര്‍ധനഗര പ്രദേശങ്ങളിലെ വലിയൊരു ജനവിഭാഗത്തെ പരിശോധനയുടെ പരിധിയിലേക്കു കൊണ്ടുവരാനാകുമെന്നാണ് ഡോഗ്നോസിസിന്റെ പ്രതീക്ഷ.

രോഗനിര്‍ണയമല്ല; ആദ്യ മുന്നറിയിപ്പുമാത്രം

ബ്രത്ത് ഈസി നിലവില്‍ ഒരു അംഗീകൃത കാന്‍സര്‍ രോഗനിര്‍ണയ പരിശോധനയല്ല. ആരാണ് കൂടുതല്‍ വിശദമായ പരിശോധനയ്ക്ക് പോകേണ്ടതെന്ന് കണ്ടെത്താനുള്ള പ്രീ-സ്‌ക്രീനിങ് അഥവാ ട്രയേജ് സംവിധാനം മാത്രമാണിത്. പോസിറ്റീവ് ഫലം ലഭിച്ചാല്‍ കാന്‍സര്‍ ഉറപ്പായി എന്നര്‍ഥമില്ല; ഡോക്ടറെ സമീപിച്ച് മാമോഗ്രാം, സിടി സ്‌കാന്‍, എന്‍ഡോസ്‌കോപ്പി, ബയോപ്‌സി തുടങ്ങിയ പരിശോധനകള്‍ നടത്തണം.

ഇന്ത്യയില്‍ പ്രീ-സ്‌ക്രീനിങ് സംവിധാനമായി വിപണിയിലെത്തിക്കാന്‍ പ്രത്യേക മെഡിക്കല്‍ ഉപകരണ അനുമതി ആവശ്യമില്ലെന്നാണ് സ്ഥാപകന്റെ നിലപാട്. എന്നാല്‍ രോഗനിര്‍ണയ ഉപകരണങ്ങള്‍ക്ക് ബാധകമായ നിയന്ത്രണ പരിശോധനകള്‍ മറികടന്ന് സാങ്കേതികവിദ്യ രോഗികളിലേക്കെത്താമെന്ന ആശങ്കയും ഇതോടൊപ്പമുണ്ട്.

വലുതും വൈവിധ്യമാര്‍ന്നതുമായ പൊതുജനവിഭാഗങ്ങളില്‍ കൃത്യത നിലനിര്‍ത്തുക, ലക്ഷക്കണക്കിന് മാസ്‌കുകള്‍ സുരക്ഷിതമായി കൊണ്ടുപോയി പരിശോധിക്കുക, നായകളുടെ പ്രകടനം ദീര്‍ഘകാലം ഒരേ നിലവാരത്തില്‍ സൂക്ഷിക്കുക, തെറ്റായ പോസിറ്റീവ്‌-നെഗറ്റീവ് ഫലങ്ങള്‍ നിയന്ത്രിക്കുക, ഡോക്ടര്‍മാരുടെയും രോഗികളുടെയും വിശ്വാസം നേടുക എന്നിവയാണ് മുന്നിലുള്ള വെല്ലുവിളികള്‍.

''പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകള്‍ നിലവിലുള്ള സ്‌ക്രീനിങ് പദ്ധതികളെ ശക്തിപ്പെടുത്തണം; അവയ്ക്കു പകരമാകരുത്,'' എന്നാണ് മുംബൈ ടാറ്റ മെമ്മോറിയല്‍ സെന്ററിലെ സെന്റര്‍ ഫോര്‍ കാന്‍സര്‍ എപ്പിഡെമിയോളജി ഡെപ്യൂട്ടി ഡയറക്ടര്‍ പങ്കജ് ചതുര്‍വേദിയുടെ മുന്നറിയിപ്പ്.

ഡോഗ്നോസിസിന്റെ ദീര്‍ഘകാല ലക്ഷ്യം നായകളെ അനന്തമായി പരിശോധനയ്ക്കുപയോഗിക്കുകയല്ല. കാന്‍സറിന്റെ സങ്കീര്‍ണ ഗന്ധസൂചനകള്‍ നായകള്‍ എങ്ങനെ തിരിച്ചറിയുന്നുവെന്ന് പഠിച്ച് അതേ ശേഷിയുള്ള ഇലക്ട്രോണിക് സെന്‍സറുകള്‍ വികസിപ്പിക്കുകയാണ് അന്തിമലക്ഷ്യം. അതുവരെ, നായയുടെ മൂക്ക് ജൈവസെന്‍സറായും എഐ അതിന്റെ വിവര്‍ത്തകനായും പ്രവര്‍ത്തിക്കും.

Read DhanamOnline in English

Subscribe to Dhanam Magazine

```html ```